Monday, December 21, 2009

သင္၏အသက္ကို ကယ္ႏိုင္ေသာ စမ္းသပ္မႈ ၅-မ်ိဳး

ေဆးကုသမႈခံယူဖို႔အတြက္ ေငြေၾကးသံုးစြဲရန္ကို မည္သူမဆို မျဖစ္မွ လုပ္ခ်င္ၾကေပသည္။ သို႔ေသာ္ တခါတရံ ေငြကုန္ရက်ိဳးနပ္တတ္ပါသည္။ ယေန႔ေခတ္တြင္ ေပၚေပါက္လာေသာ စမ္းသပ္မႈအသစ္မ်ားက ႏွလံုးေရာဂါႏွင့္ ေသးငယ္လွေသာ ကင္ဆာအက်ိတ္မ်ား၏ မထင္မရွား၀ိေသသမ်ားကို ရွာေဖြ ညႊန္ျပႏိုင္စြမ္း ရွိၾကေလသည္။ မ်ိဳးရိုးဗီဇဆိုင္ရာ စမ္းသပ္မႈ (genescan)မ်ားမွ မိမိႏွင့္ မတည့္ေသာ ေဆးမ်ား၏အမည္ကို သိရွိႏိုင္၏။ လူတိုင္းအတြက္ေတာ့ ယင္းစမ္းသပ္မႈမ်ားမွာ မလိုအပ္ပါ။ သို႔ေသာ္ သင္၏ က်န္းမာေရးရာဇ၀င္တြင္ အႏၲရာယ္ရွိႏိုင္ေသာ အခ်က္မ်ား ရွိေနခဲ့ပါက ေရွ႔တြင္ ေဖာ္ျပပါ စမ္းသပ္မႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ျခင္းက သင္၏ အသက္ကိုပင္ ကယ္ဆယ္ႏိုင္ပါသည္။


(ႏွလံုးေရာဂါ-Heart Disease)
ေသြးစစ္ျခင္း-Blood Panel.
မည္သူ႔အတြက္ အက်ိဳး ရွိမည္နည္း-
သင့္တြင္ ႏွလံုးေရာဂါ ေစာေစာျဖစ္ေလ့ရွိေသာ မိသားစု၀င္ တဦးဦးရွိေနခဲ့ပါက ေနာက္ ၁၀-ႏွစ္အၾကာတြင္ သင့္တြင္လည္း ႏွလံုးေရာဂါျဖစ္ရန္ ၁၀-ရာခိုင္ႏႈန္းမွ ၂၀-ရာခိုင္ႏႈန္းအထိ အခြင့္အလမ္း ရွိေနသည္ကို သတိျပဳရပါမည္။

အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း-
အာရွတလႊားတြင္ အစားအေသာက္ႏွင့္ ေနထိုင္မႈပံုစံမ်ား (lifestyles) ေျပာင္းလဲလာမႈေၾကာင့္ ႏွလံုးေရာဂါေၾကာင့္ ေသဆံုးရႏႈန္းမွာ မ်ားစြာ ျမင့္တက္၍ လာပါသည္။

မည္သည္ကို စစ္ေဆးမည္နည္း-
ေသြးတြင္းမွ C-reactive protein ခၚ ပရိုတိန္းဓာတ္ တမ်ိဳးမ်ိဳး ျမင့္တက္ေနမႈ ရွိ-မရွိ၊ ထို႔အျပင္ ဟိုမိုဆစ္စတင္း (homocysteine) ႏွင့္ Lp (a) lipoprotein စသည္တို႔ ျမင့္တက္ေနမႈ ရွိ-မရွိ၊ ထို႔အျပင္ ဆိုးေသာ ကိုလက္စထေရာ ေခၚ LDL ၏ ပမာဏ (LDL မွာ ေသးငယ္ျပီး ထူထဲမႈရွိ၏) စသည္တို႔၏ ျမင့္တက္ေနလွ်င္ ႏွလံုးေရာဂါ ရရွိႏိုင္၏။

စစ္ေဆး စမ္းသပ္မႈမ်ားက အေပါင္းလကၡဏာ (posငtive) ျပေနလွ်င္ ဘာလုပ္မည္နည္း-
အကယ္၍ ႏွလံုးေရာဂါ ရွိေနျပီဟု စစ္ေဆးမႈမ်ားက ျပသလွ်င္ စေတတင္ (statins) ေဆးမ်ားက ကူညီႏိုင္ပါလိမ့္မည္။ ဗိုက္တာမင္မ်ားကလည္း ႏွလံုးေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ားအား ေလ်ာ့နည္းေစႏိုင္ပါသည္။ သင္၏ ဆရာ၀န္က သင့္အား ကိုယ္ကာယ ေလ့က်င့္ခန္းမ်ား မွန္မွန္ ျပဳလုပ္၍ က်န္းမာေရးႏွင့္ညီေသာ အစားအေသာက္မ်ား စားရန္၊ ဆိုးေသာ ကိုလက္စထေရာ LDL ၏ ပမာဏကို ေလွ်ာ့ခ်ရန္ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ တိုက္တြန္းေပလိမ့္မည္။


(ေသြးေၾကာနံရံ ေဖာင္းပြျခင္း-Aneurysm.)
၀မ္းဗိုက္ပိုင္းဆိုင္ရာ အာလ္ထရာေဆာင္ ရိုက္ကူးျခင္း-Abdominal Ultrasound.
မည္သူ႔အတြက္ အက်ိဳးရွိမည္နည္း-
ေယာက်္ားမ်ားတြင္ အသက္ ၆၀-ေက်ာ္၊ ေဆးလိပ္ေသာက္ပါက အသက္ ၅၀-ေက်ာ္ႏွင့္ မိသားစု၀င္အတြင္း ယင္းေရာဂါရွိပါက အသက္ ၄၀-ေက်ာ္သူမ်ား သံုးႏွစ္ သို႔မဟုတ္-ငါးႏွစ္ တႀကိမ္ ၀မ္းဗိုက္ပိုင္းဆိုင္ရာ အာလ္ထရာေဆာင္း စမ္းသပ္မႈကို ျပဳလုပ္သင့္၏။

အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း-
ေအၾသတာ ေသြးေၾကာမႀကီး၏ နံရံ ေဖာင္းပြမႈ (aortic aneurysms) မ်ားကို ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာျမင့္သည္တိုင္ သတိမမူမိဘဲ ရွိတတ္ျပီး ေသြးေၾကာနံရံ ေပါက္ထြက္မႈ၏ ၈၀-ရာခိုင္ႏႈန္းမွာလည္း ေသဆံုးကုန္ၾကသည္သာ ျဖစ္၏။ ကုသမႈက ေသြးေၾကာေပါက္ထြက္မႈကို ၉၈-ရာခိုင္ႏႈန္းေသာ ေရာဂါရွင္မ်ားတြင္ အကာအကြယ္ ေပးႏိုင္ပါသည္။

မည္သည္ကို စစ္ေဆးမည္နည္း-
လ်င္ျမန္၍ ခႏၶာကိုယ္အတြင္းသုိ႔ ေဖာက္ထည့္ရန္မလိုေသာ အာလ္ထရာေဆာင္း စမ္းသပ္မႈက ေသြးလႊတ္ေၾကာနံရံမ်ား ေဖာင္းပြလာမႈကို ေတြ႔ရွိႏိုင္ပါသည္။ ၀မ္းဗိုက္ပိုင္းတြင္ ယင္းေရာဂါမွာ အျဖစ္မ်ားျပီး ေသြးလႊတ္ေၾကာနံရံ ေပါက္ထြက္သြားပါက ခႏၶာကိုယ္အတြင္း ေသြးယိုစီးမႈ ျဖစ္ေပၚကာ ေသေစႏိုင္၏။

စစ္ေဆးစမ္းသပ္မႈမ်ားက အေပါင္းလကၡဏာ (positive) ျပေနလွ်င္ ဘာလုပ္မည္နည္း-
ေသြးေၾကာနံရံ ေဖာင္းပြမႈမွာ ခြဲစိတ္ကုသမႈ ခံယူႏိုင္ေလာက္ေအာင္ အရြယ္အစား ႀကီးမားေနျပီဆိုလွ်င္ အာလ္ထရာေဆာင္း စမ္းသပ္မႈတြင္ ေသခ်ာေပါက္ ေတြ႔ရွိႏိုင္ပါသည္။ အာလ္ထရာေဆာင္းကို ျပန္လုပ္ျခင္းအားျဖင့္ ေသးငယ္ေသာ ေရာဂါေနရာမ်ားကိုလည္း ရွာေဖြေတြ႔ရွိႏိုင္ပါသည္။


(ေဆးမတည့္ျခင္း-(Drug sensitivity))
မ်ိဳးရိုးဗီဇဆိုင္ရာ ေသြးစစ္ေဆးမႈ-Genetic blood test.
မည္သူ႔အတြက္ အက်ိဳးရွိမည္နည္း-
သင္ေဆးတမ်ိဳးမ်ိဳး ေသာက္၍ ေဆး၏ေဘးထြက္ သက္ေရာက္မႈ (sideeffects) ေၾကာင့္ ေနထိုင္မေကာင္းျဖစ္ကာ မိမိ၏ အလုပ္ကို အာရံုစိုက္ မလုပ္ႏိုင္ ျဖစ္လာပါက မိမိ၏ ဆရာ၀န္ႏွင့္ တိုင္ပင္၍ ေသြးစစ္ေဆးၾကည့္ရန္ ေဆာင္ရြက္ပါေလ။

အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း-
ေဆးအားလံုးလိုလို၏ ထက္၀က္ခန္႔ (နာက်င္ သက္သာေပ်ာက္ေဆး-painkillers-မ်ားႏွင့္စိတ္က်ေရာဂါကု ေဆးမ်ား (antidepressants) မွာ CYP 450 ေခၚ မ်ိဳးရိုးဗီဇ ျပဳျပင္သည့္ အင္ဇိုင္းမ်ားျဖင့္ ထိေတြ႔ေဖာ္စပ္ ထားေလ့ရွိပါသည္။ သန္းေပါင္းမ်ားစြာေသာ လူမ်ားမွာ မိမိ ေသာက္ေသာေဆးကို မိမိအား အႏၲရာယ္ ျဖစ္ေစႏိုင္ေလာက္ေအာင္ အဆိပ္ (toxins) မ်ား ထြက္ေပၚလာေအာင္ ျဖစ္ေစ၊ ေဆးမ်ား၏ အာနိသင္ လံုး၀မရွိေတာ့ေအာင္ ျဖစ္ေစ ေျပာင္းလဲႏိုင္ေသာ သတၱိမ်ား ကိန္းေအာင္းေနတတ္ၾကေပသည္။

မည္သည္ကို စစ္ေဆးမည္နည္း-
လက္ေခ်ာင္းထိပ္မွ ေဖာက္ယူေသာ ေသြးကို စစ္ေဆးျခင္းျဖင့္ မ်ိဳးရိုးဗီဇအတြင္းရွိ DNA ျဖစ္စဥ္ အဆင့္ဆင့္ကို စစ္ေဆးၾကည့္ရႈျခင္းျဖင့္ ေျပာင္းလဲမႈ ျဖစ္ေနေသာ ေနရာ (mutations) ကို အတိအက် ေဖာ္ထုတ္ႏိုင္ပါသည္။

စစ္ေဆးစမ္းသပ္မႈမ်ားက အေပါင္းလကၡဏာ (positive)ျပေနလွ်င္ ဘာလုပ္မည္နည္း-
သင္ေသာက္ေနေသာ ေဆး၏ ပမာဏ (dose) ကို ျမႇင့္၍ေသာ္၄င္း၊ ေလွ်ာ့ခ်ရန္ေသာ္၄င္း သင္၏ ဆရာ၀န္က ညႊန္ၾကားပါလိမ့္မည္။ သို႔မဟုတ္-အျခားေဆးတမ်ိဳးမ်ိဳးကို ေျပာင္း၍ ေပးပါလိမ့္မည္။ လေပါင္းမ်ားစြာ ေဆးႏွင့္သင္ မတည့္ ျဖစ္ေနမႈအား သက္သာေစပါလိမ့္မည္။


(အဆုတ္ကင္ဆာ-Lung Cancer.)
ကြန္ပ်ဴတာျဖင့္ CT scan စမ္းသပ္မႈ-Spiral computed tomography (CT) scan.
မည္သူ႔အတြက္ အက်ိဳးရွိမည္နည္း-
သင္ ယခု ေဆးလိပ္ေသာက္ေနပါသလား။ သိူ႔မဟုတ္-ယခင္က ေဆးလိပ္ေသာက္ခဲ့ပါသလား။ ဤစမ္းသပ္မႈကို ျပဳလုပ္သင့္ပါသည္။ စက္ရံုမ်ားတြင္ အလုပ္လုပ္၍ ညစ္ညမ္းေသာ ေလထုႏွင့္ အထိအေတြ႔ရွိသူမ်ား၊ သို႔မဟုတ္-ေဆးလိပ္ေသာက္တတ္သူမ်ားႏွင့္ လက္ပြန္းတတီး ေနေလ့ရွိသူမ်ား ဆရာ၀န္ႏွင့္တိုင္ပင္၍ ဤစမ္းသပ္မႈကို ျပဳလုပ္သင့္-မသင့္ ဆံုးျဖတ္ပါ။

အဘယ္ေၾကာင့္နည္း-
ေန႔စဥ္ႏွင့္အမွ် ေဆးလိက္ေသာက္သူ ဦးေရမွာ ႏွစ္စဥ္ ၈-ရာခိုင္ႏႈန္းမွ် တိုးပြားလာလ်က္ ရွိေနရာ အဆုတ္ကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈႏႈန္း ေနာင္တြင္ ပိုမိုလာဖြယ္ ရွိပါသည္။ အဆုတ္ကင္ဆာျဖစ္ျပီဆိုလွ်င္ ေစာေစာသိရေလ့ သိပ္မရွိပါ။ ေရာဂါျဖစ္သူ ၁၅-ရာခိုင္ႏႈန္းခန္႔သာ ငါးႏွစ္ထက္ပို၍ အသက္ရွည္တတ္ၾက၏။

မည္သည္ကို စစ္ေဆးမည္နည္း-
CT ကြန္ပ်ဴတာ စမ္းသပ္မႈမွာ လူနာက ခုတင္ေပၚမွာ အိပ္ေနရျပီး ကြန္ပ်ဴတာစက္ (scanner) ေအာက္မွာ ျဖတ္သြားရ၏။ ကြန္ပ်ဴတာက အဆုတ္၏ ပံုရိပ္မ်ားကို သံုးဖက္ (3D) ျမင္ႏိုင္ေအာင္ ဖန္တီးေပးျပီး တစ္စင္တီမီတာထက္ ငယ္ေသာ ေသးငယ္လွသည့္ ကင္ဆာ အက်ိတ္ကိုပင္ ရွာေဖြ ေတြ႔ရွႏိုင္ပါသည္။ ယေန႔ ပံုမွန္ အသံုးျပဳေနေသာ ဓာတ္မွန္ (standard X-rays) ထက္ CT scan စမ္းသပ္မႈက ေရာဂါအား ပိုမိုတိက်စြာ ရွာေဖြေပးႏိုင္စြမ္း ရွိပါသည္။

စစ္ေဆးစမ္းသပ္မႈမ်ားက အေပါင္းလကၡဏာ-positive ျပေနလွ်င္ ဘာလုပ္မည္နည္း-
ကင္ဆာကုသမႈ လို-မလို ဆံုးျဖတ္ရန္ ေနာက္ဆက္တြြဲ စမ္းသပ္မႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ရပါမည္။ ကင္ဆာ ေရာဂါကို ေစာေစာသိေလ၊ အသက္ ပိုရွည္ေလ ဟူေသာ အခ်က္ကို အတည္ျပဳႏိုင္ရန္အတြက္ CT scana စမ္းသပ္မႈမ်ားကို ေလ့လာမႈ ျပဳလုပ္ဆဲ ျဖစ္ပါသည္။


(သားဥအိမ္ကင္ဆာ-ovarian cancer)
အာလ္ထရာေဆာင္း၊ ေသြးစစ္ေဆးမႈႏွင့္ ခႏၶာကိုယ္ ေအာက္ပိုင္း စမ္းသပ္မႈ-Ultrasound, CA 125 blood test and pelvic exam.
မည္သူ႔အတြက္ အက်ိဳးရွိမည္နည္း-
သားအိမ္ဥ ကင္ဆာ သို႔မဟုတ္-သားျမတ္ကင္ဆာ အသက္ငယ္ငယ္ရြယ္ရြယ္ႏွင့္ ျဖစ္ပြားေနေသာ ေဆြမ်ိဳးမ်ား ရွိသည့္ မည္သည့္အမ်ိဳးသမီးမဆို သို႔မဟုတ္- သးျမတ္ကင္ဆာ ႏွစ္ဖက္စလံုးမွာ ျဖစ္သူ၊ သိူ႔မဟုတ္-မိမိ၏ မိသားစုအတြင္း အူမႀကီးကင္ဆာ (colon cancer) ရွိေနခဲ့ပါလွ်င္ အထက္ေဖာ္ျပပါ စမ္းသပ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္သင့္၏။

အဘယ္ေၾကာင့္နည္း-
ေရာဂါလကၡဏာမွာ မွန္းဆရခက္တတ္သည္။ (ဥပမာ-၀မ္းဗိုက္မအီမသာ ျဖစ္ျခင္း၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ တိုးလာျခင္း၊ ခါးနာျခင္း၊ ေျခကုန္လက္ပန္းက် ေမာပန္းျခင္း) ေရာဂါ မရင့္မီ ေရာဂါကို ရွာေဖြေတြ႔ရွိရန္ ခက္ခဲတတ္ျပီး ေတြ႔ျပီဆိုလွ်င္လည္း ေနာက္က်ကာ ေသဆံုးတတ္၏။

မည္သည္ကို စစ္ေဆးမည္နည္း-
သားဥအိမ္ (ovaries) မ်ားတြင္ ျဖစ္ေစ၊ အနီးတြင္ ျဖစ္ေစ၊ အက်ိတ္အခဲ (masses) မ်ား ရွိ-မရွိကို အမ်ိဳးသမီး၏ ေယာနိမွ တဆင့္ အာလ္ထရာေဆာင္း ကိရိယာကို ျဖတ္၍ စစ္ေဆးမႈကို transvaginl ultrasound scans ဟုေခၚ၏။

ေသြးစစ္ေဆးမႈမွ CA-125 ၏ ပမာဏကို စစ္ေဆးရန္ ျဖစ္သည္။ သားဥအိမ္ ကင္ဆာ ရွိသူ အမ်ိဳးသမီးအားလံုး၏ ထက္၀က္ခန္႔တြင္ ယင္း CA-125 ျမင့္တက္ေနတတ္၏။ ယင္းကို tumourmarker ဟု ေခၚၾက၏။

စစ္ေဆးစမ္းသပ္မႈမ်ားက အေပါင္းလကၡဏာ-positive ျပေနလွ်င္ ဘာလုပ္မည္နည္း-
CA- 125 ကို ဆရာ၀န္မ်ားက ေသခ်ာေအာင္ ျပန္စစ္ျပီးေနာက္ ကင္ဆာအက်ိတ္အား ခြဲစိတ္ကုသရန္ (surgery) ျဖစ္သည္။ ကင္ဆာေရာဂါ ပ်ံ႔သြားျပီးေနာက္ ေနာက္က်မွ ခြဲစိတ္ကုသမႈ ျပဳလုပ္လွ်င္ ပိုမို၍ ခက္ခဲတတ္ပါသည္။

(ေဒါက္တာ ေဇာ္သန္း)
( အပ်ိဳးစင္ ၂၀၀၅-မတ္လ)

No comments: