Wednesday, October 5, 2011

ေဆာင္ရန္ ေရွာင္ရန္

ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း ခ်ိန္ခါရာသီအလိုက္ ေဆာင္ရန္-ေရွာင္ရန္ ေနထိုင္စားေသာက္ရန္မ်ား

ျပာသိုလ္လျပည့္ေက်ာ္(၁)ရက္ေန႔မွ တေပါင္းလျပည့္ေန႔အထိ ႏွစ္လတာ ကာလသည္ ရတုခ်ိန္ခါ တြက္ဆပါလွ်င္ သီသီရ,ရတုဟု ေခၚ၏။
ထိုႏွစ္လတာ ကာလတြင္ လိုက္နာေနထိုင္ရန္ႏွင့္ ေရွာင္ၾကဥ္ရန္မွာ အျမဲတမ္း ေခၽြးထြက္ေစရန္ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈကို ျပဳလုပ္ျပီးလွ်င္ နံနက္ေစာေစာတြင္ ေရခ်ိဳးျခင္းကို ေရွာင္ရမည္ျဖစ္၏။


အႏွိပ္အနင္းခံျပီး စိမ့္ေရ၊ စမ္းေရမ်ား မေသာက္သံုးရ၊ ေရမခ်ိဳးရ၊ လံုျခံဳရာမွာ ေနထိုင္ျပီး ေႏြးေထြးစြာေနထိုင္ ရမည္။ စိုစြတ္ေသာအဝတ္အထည္မ်ားကို မဝတ္ဆင္ရပါ။ အခိုးပြင့္ေသာ အစားအစာမ်ား စားေပးျပီး ဆီးႏွင္းမ်ားမမိရန္ သတိျပဳပါ။


မက်န္းမာေသာ လကၡဏာမ်ား---
ေခၽြးမထြက္ဘဲ ကိုယ္ပူျခင္း၊ ေခါင္းအံုကိုက္ခဲျခင္း၊ ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း၊ ဆီးျဖဴျခင္း၊ အာနံ႔န့ျခင္း၊ ညာေၾကာ တင္းျခင္း၊ စားမဝင္ အိပ္မေပ်ာ္ျခင္းမ်ား ျဖစ္တတ္၏။


စားသံုးသင့္ေသာ အာဟာရဓာတ္စာမ်ား---
ပူေသာ အစားအစာမ်ား၊ ခါးစပ္ေသာ အရသာမ်ား၊ ဆိမ့္ဖန္ေသာ အာဟာရမ်ား။
ဥပမာ---ဟင္းလ်ာမ်ားအေနျဖင့္ ေခြးေတာက္ရြက္၊ ေၾကာင္လွ်ာရြက္၊ တမာရြက္၊ စသည္မ်ား။ ငါးၾကင္း၊ ငါးက်ည္း၊ ငါးခူ၊ ငါးရံ႔၊ ၾကက္သား၊ ဆိတ္သား၊ အမဲသားမ်ားျဖင့္ ေရာ၍ ခါး၊ စပ္၊ ဆိမ့္၊ ဖန္ ရသာေပၚေအာင္ ခ်က္ျပဳတ္၍စားႏိုင္သည္။ မုန္႔ဟင္းခါး၊ ဒံေပါက္၊ ေကာ္ဖီ၊ ေပါင္မုန္႔၊ ခ်င္းသုပ္၊ မန္က်ည္းေဖ်ာ္ရည္၊ ဘိလပ္ရည္ စသည္မ်ား သင့္၏။


ေရွာင္ရမည့္ အစာမ်ား---
ေအးေသာအစားအစာမ်ား၊ ခ်ဥ္ငန္ရသာမ်ားႏွင့္ ခ်ိဳဆိမ့္ဖန္အရသာ မတည့္ပါ။
ဥပမာ---ဘူး၊ ဖရံု၊ မန္က်ည္း၊ ကင္ပြန္း၊ အသီးအရြက္မ်ားႏွင့္ ဝက္သား၊ ဘဲသား၊ ကၽြဲသား၊ ဆင္သား၊ စသည္မ်ား ေရာျပီး ေအးခ်ိဳ၊ ငန္ခ်ိဳ၊ ခ်ိဳဆိမ့္ဖန္ျဖစ္ေအာင္ မစားသင့္ပါ။ ထို႔ျပင္ ခ်ဥ္ရည္ဟင္းမ်ား၊ လက္ဖက္ရည္၊ လက္ဖက္သုပ္၊ ႏို႔၊ ဒိန္ခ်ဥ္၊ ၾကံရည္ စသည္မ်ားကို မစားသံုးသင့္ပါ။
*****


တေပါင္းလျပည့္ေက်ာ္(၁)ရက္ေန႔မွ ကဆုန္လျပည့္ေန႔အထိ ႏွစ္လတာ ကာလ ရတုခ်ိန္ခါတြက္ဆပါလွ်င္ နိျႏၵရတု ဟုေခၚ၏။
ထိုႏွစ္လတာအတြင္း လိုက္နာေနထိုင္ရန္ႏွင့္ ေရွာင္ရန္မ်ားမွာ မြန္းလြဲမွ ၃-နာရီအထိ ေရမခ်ိဳးရ။ ထံုးဓာတ္ပါေသာ ေရမ်ား၊ ဆားဓာတ္ပါေသာ ေရမ်ား၊ ယမ္းဓာတ္ပါေသာ ေရမ်ား၊ စိမ့္စမ္းေရမ်ား မခ်ိဳးရ။ အိပ္ရာခင္းမ်ား စြတ္စိုျခင္းမရွိေစရ၊ စြတ္စိုေသာ ေနရာမ်ားတြင္ ေနထိုင္ျခင္းကို ေရွာင္ရမည္။ မြန္းလြဲပိုင္းမွ ေနဝင္သည့္တိုင္ ေရေႏြးကိုသာ ေသာက္သံုးရမည္။ ႏွာရွဴေပးရမည္။ ေယာဂီေရာင္အဝတ္အစားမ်ားကို ဝတ္သင့္၏။


မက်န္းမာေသာ လကၡဏာမ်ား---
အစားအေသာက္ပ်က္ျခင္း၊ အအိပ္ပ်က္ျခင္း၊ ကိုယ္သားကိုယ္ေရ ေအးျပီး ေခၽြးေျခာက္ျခင္း၊ ဆီးျဖဴျခင္း၊ ေခါင္းခဲျခင္းမ်ား  ျဖစ္တတ္၏။


စားသံုးသင့္ေသာ အာဟာရဓာတ္မ်ား---
ပူေသာအစားအစာမ်ား၊ ခါးစပ္ေသာ ဆိမ့္ဖန္အရသာမ်ား စားသံုးႏိုင္၏။
ဥပမာ---ခ်င္း၊ မိႆလင္၊ ဆိတ္ဖူး၊ ဥသွ်စ္သီး ပြင့္ရြက္တို႔ျဖင့္ ငါးက်ည္း၊ ငါးခူ၊ ဆိတ္၊ ၾကက္သားမ်ား ေရာျပီး ပူဆိမ့္ဖန္၊ ပူခါးစပ္ေရာ၍ ခ်က္စားႏိုင္သည္။ မန္က်ည္းေဖ်ာ္ရည္၊ ဥသွ်စ္ေဖ်ာ္ရည္၊ အုန္းထမင္း၊ ဘိလပ္ရည္၊ ဒံေပါက္၊ ေပါင္မုန္႔၊ ေကာ္ဖီ စသည္တို႔လည္း သင့္၏။


ေရွာင္ရမည့္ အစားအစာမ်ား---
ေအးေသာအစားအစာမ်ား၊ ခ်ဥ္ငန္အရသာႏွင့္ ခ်ိဳဆိမ့္ဖန္ ရသာမ်ားကို ေရွာင္ပါ။
ဥပမာ---ဘူးသီး၊ ဘူးရြက္၊ ဖရံုသီး-ရြက္၊ ကင္ပြန္းသီး-ရြက္ စသည္မ်ားႏွင့္ ဝက္သား၊ ကၽြဲသား၊ ဘဲသား စသည္တို႔ကို ေဆး၊ ခ်ဥ္၊ ငန္၊ ခ်ိဳ၊ ဆိမ့္၊  ဖန္ ရသာျဖစ္ေအာင္ ေရာခ်က္စားေသာက္ျခင္းကို ေရွာင္ပါ။ လက္ဖက္ရည္၊ လက္ဖက္သုပ္၊ ႏို႔၊ ဒိန္ခ်ဥ္၊ ၾကံရည္ စသည္မ်ားကိုလည္း မစားေသာက္သင့္ပါ။
*****


ကဆုန္လျပည့္ေက်ာ္(၁)ရက္ေန႔မွ ဝါဆိုလျပည့္ေန႔အထိ ႏွစ္လတာကာလသည္ ရတုခ်ိန္ခါ တြက္ဆပါလွ်င္ ဂိမွရတုျဖစ္၏။
ထိုႏွစ္လတာကာလတြင္ လိုက္နာေနထိုင္ရန္ ေရွာင္ၾကဥ္ရန္တို႔မွာ ေန႔လယ္ေန႔ခင္း ေနျပင္းျပင္းပူေသာ အခ်ိန္တြင္ ေရမခ်ိဳးရ။ ျမစ္ေရ၊ ေခ်ာင္းေရမ်ား မခ်ိဳးရ။ ေန႔လယ္ေန႔ခင္း မအိပ္ရ၊ ယပ္ေလမခတ္ရ၊ တြင္းေရမ်ား၊ ေရတံခြန္ေရမ်ား ခ်ိဳးသင့္သည္။ လြန္မင္းစြာ ပင္ပန္းေသာအလုပ္မ်ား မလုပ္ရ။ ညအခ်ိန္တြင္ လမ္းေလွ်ာက္ျခင္းကို ေရွာင္ၾကဥ္ရမည္။

မက်န္းမာေသာလကၡဏာမ်ား---
အိပ္မေပ်ာ္ျခင္း၊ စားမဝင္ျခင္း၊ ေခၽြးထြက္နည္းျခင္း၊ ဆီးျဖဴျခင္း၊ ေခါင္းအံုျခင္း၊ ကိုယ္ပူ၍ ညာတင္းျခင္းမ်ား ျဖစ္တတ္၏။


စားသံုးသင့္ေသာ အစားအစာမ်ား---
ပူ၍ ခါးဖန္အရသာရွိေသာ အစားအစာမ်ား၊ ပူ၍ ဆိမ့္စပ္ေသာ အစားအစာမ်ား။
ဥပမာ---ေၾကာင္ပန္း၊ ခံတက္၊ ဒန္႔သလြန္၊ ရဲယိုသီး-ရြက္မ်ား၊ ၾကက္သား၊ ဆိတ္သား၊ ငါးရံ႔၊ ငါးက်ည္း၊ ငါးခူတို႔ကို ေရာျပီး ခ်က္စားသင့္သည္။ ပူ၊ ခါး၊ ဖန္၊။ ပူ၊ ဆိမ့္ အရသာျဖစ္ေအာင္ ခ်က္စားသင့္သည္။ ေကာ္ဖီ၊ ေပါင္မုန္႔၊ ဒံေပါက္၊ မန္က်ည္းေဖ်ာ္ရည္၊ ေရွာက္သီးသုပ္ စသည္မ်ားလည္း တည့္၏။


ေရွာင္ရမည့္ အစားအစာမ်ား---
ေအး၍ ခါးဖန္အရသာရွိေသာ အစားအစာမ်ားႏွင့္ ေအး၍ ဆိမ့္ခ်ဥ္ရသာရွိေသာ အစာမ်ားကို ေရွာင္ရမည္ျဖစ္၏။
ဥပမာ---ဆီးျဖဴ၊ ဖန္ခါး၊ ခ်ဥ္ေပါင္၊ သွ်ိသွ်ား၊ ကန္႔ကလာ အသီး-အရြက္မ်ားႏွင့္ ဝက္သား၊ ပုဇြန္၊ ငါးတို႔ျဖင့္ ေအးဆိမ့္ခ်ဥ္၊ ေအးခါးဖန္ အရသာျဖစ္ေအာင္ခ်က္၍ မစားသင့္ပါ။ လက္ဖက္ရည္၊ ႏြားႏို႔၊ ၾကံရည္ စသည္တို႔ႏွင့္လည္း မတည့္ပါ။
*****


ဝါဆိုလျပည့္ေက်ာ္(၁)ရက္မွ ေတာ္သလင္းလျပည့္ေန႔အထိ ႏွစ္လတာကာလသည္ ခ်ိန္ခါရတုတြက္ဆရလွ်င္ ဝႆနရတုဟုေခၚ၏။
ထိုႏွစ္ကာလတြင္ လိုက္နာေနထိုင္ရန္၊ ေရွာင္ၾကဥ္ရန္မွာ မိုးေအးေနစဥ္ ေရမခ်ိဳးရ၊ လံုျခံဳစြာ အေႏြးထည္ဝတ္၍ ေနထိုင္သင့္သည္။ ေန႔လယ္ေန႔ခင္းတြင္ မအိပ္ရ၊ ေခၽြးေအာင္းျပီး အေမႊးအႀကိဳင္မ်ားလိမ္း၍ ေပးထားပါ။


မက်န္းမာေသာ လကၡဏာမ်ား---
အအိပ္ပ်က္ျခင္း၊ အစားအေသာက္ပ်က္ျခင္း၊ ေခၽြးမ်ားထြက္တတ္ျခင္း၊ ဘယ္ေၾကာတင္းျခင္း၊ ဆီးနီျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ေခါင္းခဲျခင္း၊ အာနံ႔နံျခင္း၊ ေရ ခဏ ခဏေသာက္ေသာ္လည္း မတင္းတိမ္ဘဲေနတတ္ျခင္းမ်ား ျဖစ္တတ္၏။


စားသံုးသင့္ေသာ အာဟာရဓာတ္စာမ်ား---
ေအး၍ ခါးဖန္ေသာအစာမ်ား၊ ေအး၍ ဆိမ့္ခ်ဥ္ေသာအစာမ်ား စားသင့္၏။
ဥပမာ---ခ်ဥ္ေပါင္၊ သွ်ိသွ်ား၊ ကန္႔ကလာ၊ ဆီးျဖဴ၊ ဖန္ခါး အသီး အရြက္မ်ားႏွင့္ ဝက္သား၊ ၾကက္သား၊ ပုစြန္၊ ငါးတို႔ကို ေအးဆိမ့္ခ်ဥ္၊ ေအးခါးဖန္ ရသာရွိေအာင္ ခ်က္စားသင့္သည္။ ခ်ဥ္ဟင္း၊ ထမင္း၊ ေပါင္မုန္႔၊ ႏို႔၊ လက္ဖက္ရည္၊ ဒိန္ခ်ဥ္၊ ၾကံရည္တို႔ တည့္၏။


ေရွာင္ၾကဥ္ရမည့္ အစားအစာမ်ား---
ပူ၍ ဆိမ့္စပ္ေသာ အစာႏွင့္ ခါးဖန္ေသာအစာမ်ားကို ေရွာင္ရမည္ျဖစ္၏။
ဥပမာ---ေၾကာင္ပန္း၊ ဒန္႔သလြန္၊ ခံတက္၊ ရဲယိုသီးရြက္မ်ားကို ၾကက္၊ ငွက္၊ ဆိတ္၊ ႏြား အသားမ်ားႏွင့္ ပူဆိမ့္စပ္၊ ပူခါးဖန္ ရသာေပၚေအာင္ ေရာေႏွာ၍ ခ်က္မစားသင့္ပါ။ ခ်င္းသုပ္၊ မုန္႔ဟင္းခါး၊ ဒံေပါက္၊ အုန္းထမင္း စသည္မ်ားလည္း မတည့္ပါ။
*****

ေတာ္သလင္းလျပည့္ေက်ာ္(၁)ရက္ေန႔မွ တန္ေဆာင္မုန္းလျပည့္ေန႔ထိ ႏွစ္လတာကာလသည္ က်ေရာက္ခ်ိန္ခါ ရတုမွာကား သရဒဟု ေခၚ၏။
ထိုႏွစ္လကာလတြင္ လိုက္နာေနထိုင္ရန္ႏွင့္ ေရွာင္ၾကဥ္ရန္တို႔မွာ မိုးေအးစဥ္ ေရခ်ိဳးျခင္းကို ေရွာင္ၾကဥ္ပါ။ မိုးေရႏွင့္ ဆီးႏွင္းေရမ်ား မခ်ိဳးမိေစရန္ သတိျပဳပါ။ ေန႔လယ္ေန႔ခင္းတြင္ မအိပ္သင့္ပါ။ အရက္ေသာက္ျခင္းကို ေရွာင္ပါ။ ေခၽြးထုတ္ေပးျပီး ဝမ္းမွန္မွန္ႏုတ္ေပးသင့္၏။


မက်န္းမာေသာလကၡဏာမ်ား---
အစား အအိပ္ပ်က္ျခင္း၊ ေခၽြးမ်ားစြာထြက္တတ္ျခင္း၊ ကိုယ္ေရကိုယ္သား ပူျခင္း၊ ေရငတ္ျခင္း၊ ဆီးနီျခင္း၊ ဘယ္ေၾကာတင္းတတ္ျခင္းမ်ား ျဖစ္တတ္၏။


စားသံုးသင့္ေသာ အာဟာရဓာတ္စာမ်ား---
ေအး၍ခ်ဥ္ေသာ အစာမ်ားႏွင့္ ေအး၊ ခ်ိဳ၊ ဆိမ့္၊ ဖန္ ရသာမ်ားသာ စားသင့္၏။
ဥပမာ---မန္က်ည္း၊ ဘူး၊ ဖရံု၊ ကင္ပြန္း အသီးအရြက္မ်ားျဖင့္ ဝက္၊ ကၽြဲ၊ ဘဲ၊ ငါးရံ႔၊ ငါးခူ၊ ငါးက်ည္း၊ စသည္တုိ႔ကို ေရာကာ ေအးခ်ိဳဆိမ့္ဖန္၊ ေအးခ်ဥ္ငန္ အရသာေပၚေအာင္ ေရာေႏွာခ်က္စားသင့္သည္။ သေဘၤာသီး၊ လက္ဖက္ရည္၊ ၾကံရည္၊ ပဲထမင္း၊ ႏို႔၊ ေပါင္မုန္႔ စသည္မ်ားကို စားသင့္၏။


ေရွာင္ၾကဥ္ရမည့္ အစားအစာမ်ား---
ပူခါးစပ္၊ ပူဆိမ့္ဖန္ ရသာမ်ားကိုေရွာင္ပါ။
ဥပမာ---ေခြးေတာက္၊ တမာ၊ ေၾကာင္လွ်ာသီးရြက္တို႔ျဖင့္ ဆိတ္၊ ၾကက္၊ ငွက္တို႔ကို ပူခါးစပ္၊ ပူဆိမ့္ဖန္ ရသာျဖစ္ေအာင္ ေရာေႏွာခ်က္ျပဳတ္၍ မစားသင့္ပါ။ ခ်င္းသုပ္၊ မုန္႔ဟင္းခါး၊ ဒံေပါက္၊ အုန္းထမင္း စသည္မ်ားႏွင့္လည္း မတည့္ပါ။
*****

တန္ေဆာင္မုန္း လျပည့္ေက်ာ္(၁)ရက္ေန႔မွ ျပာသိုလျပည့္ေန႔အထိ ႏွစ္လတာကာလသည္ က်ေရာက္ခ်ိန္ရတုမွာကား ေဟပရတု-ဟု ေခၚ၏။
ထိုႏွစ္လတာကာလတြင္ လို္က္နာေနထိုင္ရန္ႏွင့္  ေရွာင္ၾကဥ္ရန္တို႔မွာ ကန္ေရ၊ က်ံဳးေရ၊ ေျမာင္းေရမ်ားကို မခ်ိဳးရ၊ ေလတိုက္မခံရ၊ လံုျခဳံရာတြင္ ေနထိုင္ပါ။ ေႏြးေထြးစြာဝတ္ဆင္ျပီး ေန႔လယ္ေန႔ခင္းတြင္ အိပ္စက္ႏိုင္သည္။ ညေန ၄-နာရီေက်ာ္လွ်င္ ေရမခ်ိဳးသင့္ပါ။ ဆီးႏွင္းႏွင့္ ယပ္ေလတို႔ကို မခံရပါ။ ထမင္းေလွ်ာ့၍ စားရမည္ျဖစ္၏။


မက်န္းမာေသာ လကၡဏာမ်ား---
ဆီး, ဝမ္းခ်ဳပ္ျခင္း၊ ဆီးနီျခင္း၊ ေရမၾကာခဏ ငတ္ျခင္း၊ ေခၽြးမ်ားစြာ ထြက္တတ္ျခင္း၊ ဘယ္ေၾကာတင္းျခင္း၊ အာနံ႔နံျခင္း၊ ေခါင္းခဲျခင္းမ်ား ျဖစ္တတ္၏။ 


စားသံုးသင့္ေသာ အာဟာရဓာတ္စာမ်ား---
ေအး၊ ခ်ိဳ၊ ဆိန့္၊ ဖန္ ရသာႏွင့္ ေအး၊ ခ်ဥ္၊ ငန္ ရသာမ်ား စားသံုးသင့္၏။
ဥပမာ---ေထာက္ရွာ၊ ပိန္းဥ၊ သေျပ၊ မန္က်ည္း၊ ပဲ၊ ကင္ပြန္း၊ ဆီး အသီး-အရြက္မ်ားႏွင့္ ငါး၊ ပုစြန္၊ ဝက္၊ ကၽြဲ၊ ဘဲသားတို႔ကို ေအးခ်ဥ္ငန္၊ ေအးခ်ိဳဆိမ့္ဖန္ ရသာေပၚေအာင္ ေရာျပီးခ်က္စားသင့္သည္။ ဘိလပ္ရည္၊ ၾကံရည္၊ ႏို႔၊ ေပါင္မုန္႔၊ လက္ဖက္ရည္၊ ပဲထမင္း စသည္မ်ားတည့္၏။


ေရွာင္ၾကဥ္ရမည့္ အစားအစာမ်ား---
ပူခါးစပ္၊ ပူဆိမ့္ဖန္ အာဟာရမ်ားကို ေရွာင္ရမည္ျဖစ္၏။
ဥပမာ---ပဲ၊ ရဲယို၊ ေခြးေတာက္၊ ဥသွ်စ္ အရြက္ အသီးမ်ားျဖင့္ သမင္သား၊ ဒရယ္သား၊ ခါသား၊ ယုန္သား၊ ဆိတ္သားတို႔ကို ပူခါးစပ္၊ ပူဆိမ့္ဖန္ အရသာေပၚေအာင္ ေရာျပီး ခ်က္မစားသင့္ပါ။ ခ်င္းသုပ္၊ မုန္႔ဟင္းခါး၊ ဒံေပါက္၊ အုန္းထမင္းတို႔ႏွင့္လည္း မတည့္ပါ။

သတၱဝါမ်ား ခ်မ္းသာပါေစ
သုေတသီ ျမင့္ထြန္း
(ဂမၻီရ ၂၀၀၄-၇)

No comments: